De uitspraak van de teksten

Aanwijzingen voor de uitspraak

gebaseerd op de voor het Dayton Philharmonic Chorus door Hank Dalman ontwikkelde Pronunciation Guide

 

Algemene opmerkingen over de uitspraak
In de Carmina Burana worden overwegend twee talen gebruikt:
  • Middeleeuws, schools/poëtisch Latijn: dichtbij het kerk-Latijn, niet Italiaans, maar een beetje Germaans.
  • Middel Hoog Duits: gelijk aan Modern Hoog Duits, met enkele opmerkelijke verschillen.

 

Latijnse uitspraak

 

Latijnse uitspraakregels voor de Carmina Burana:
  • Klinkers zijn dezelfde 5 zuivere klinkers als in het moderne kerk-Latijn:
    a = "aa"   e = "ee"   i = "ie"   o = "oo"   u = "oe"
  • Wanneer de "y" wordt gebruikt als een klinker in een Latijns woord "Germanizeren" we door hem te laten klinken als de umlaut "u"  (ü), d.w.z. ronde lippen als "oe", maar zeg "ie".
  • Consonanten oftewel medeklinkers vormen ons grootste probleem. De meeste zijn het zelfde als in het kerk-Latijn, dat dichter bij het poëtische middeleeuwse dan het  schoolse Latijn ligt. Opvallende regels, uitzonderingen en voorbeelden m.b.t. consonanten in alfabetische volgorde:

Medeklinker of consonant Nederlandstalige equivalent Voorbeelden
c gewoonlijk "k" mecum = mee-koem
Hecubam = hee-koe-bam (zie opmerking bij 'h')
calvata = kal-vaa-taa (zie opmerking bij 'v')
capillata = kaa-pie-laa-taa
Cupidinis = koe-pie-die-nies
amicus = aa -mie-koes
ce, ci, gevolgd door een klinker ts crescis = kres-tsies
aciem = aa-tsie-em
glaciem = glaa-tsie-em
ocellis = oo-tse-lies
vertice = ver-tie-tsee
facies = faa-tsie-es
principatur = prien-tsie-paa-toer
dulci = doel-tsie
celebratur = tsee-lee-braa-toer
cetus = tsee-toes
reducit = ree-doe-tsiet
cedant =tsee-dant
recedit = ree-tsee-diet
liquescit = lie-kwes-tsiet
cetera = tsee-tee-raa
lascivit = las-tsie-viet
dulcedinis = doel-tsee-die-nies
pincerna =pien-tseer-naa
ancilla =an-tsie-laa
centum = tsen-toem
sexcente = seks-tsen-tee
circa = tsier-kaa
lucent = loe-tsent
cellula =tse-loe-laa
coniunctio = kon-joen-tsie-oo
suscrescente = soes-krè-tsen-tee
lacertis = laa-tser-ties
facias = faa-tsie-as
species = spee-tsie-es
patiens = paa-tsie-ens
simplicitas = siem-plie-tsie-tas
domicella = doo-mie-tse-laa
cc ts ecce = è-tsee
saccis = saa-tsies
ch bijna gutturaal, als in het modern Duitse "ich" michi = mie-chie
chorus = cho-roes
Baccho = ba-choo
cy tsü Cytharizat = tsü-taa-rie-dzat
Cypridis = tsü-prie-dies
g als in het Engelse 'get' en het Franse garçon egestatem=ee-gè-staa-tem
angaria = an-gaa-rie-aa
plangite = plan-gie-tee
plango = plan-goo
legitur = lee-gie-toer
reginam = ree-gie-nam
virginum -vier-gie-noem
fugit = foe-giet
sugit = soe-giet
niger = nie-ger
agatur = aa-gaa-toer
rege = ree-ge
lege = lee-ge
piger = pie-ger
vagus = vaa-goes
magus = maa-goes
gentes = gen-tes
virgines = vier-gie-nes
virginali = vier-gie-naa-lie
gemma = gè-maa
generosa = gee-nee-roo-zaa
h (beginletter) licht uitgesproken, als in het moderne Latijn Hecubam = hee-koe-bam
hiemalis = hie-je-maa-lies
Hyemis = hü-jee-mies
hinc = hienk
humus = hoe-moes
hoc =hok
hac = hak
hec = hek
hera = hee-raa
herus = hee-roes
hyrca = hür-kaa
Helena = hee-lee-naa
i voor een andere klinker j

iam = jam
gaudia -gau-die-aa
iustis = joe-sties
Io - joo
iocundum = joo-koen-doem
iuvenes = joe-vee-nes

qu kw, als in het Nederlands quis-quid = kwies-kwied
antiquus = an-tie-kwoes
enkele s tussen klinkers z fusus = foe-zoes
risum = rie-zoem
misera = mie-zi-raa
presul = pree-zoel
Rosa = roo-zaa
formosissima = for-moo-zie-sie-maa
pretiosa = pree-tsie-oo-zaa
gloriosa = glo-rie-oo-zaa
generosa = gee-ni-roo-zaa
enkele s op het eind s nobilis = noo-bie-lies
ss tussen klinkers s promissio = proo-mie-sie-oo
formosissima = for-moo-zie-sie-maa
sc gevolgd door een klinker ts sceleris = tsee-li-ries
th t Cytharizat = tsü-taa-rie-dzat
ti tussen klinkers tsie sevitia = see-vie-tsie-aa
septies = sep-tsie-es
militibus = mie-lie-tsie-boes
octies = ok-tsie-es
penitentibus = pee-nie-ten-tsie-boes
agentibus -aa-gen-tsie-boes
pretiosa = pree-tsie-oo-zaa
v v als in het Nederlands volubilis = voo-loe-bie-lies
vana = vaa-naa
veluta = vee-loe-taa
virtutis = vier-toe-ties
verum = vi-roem
vertice = ver-tie-tsee
calvata = kal-vaa-taa
veni = vee-nie
ave = aa-vee
Venus = vee-noes
w (beginletter) geleend uit het oud Duits, dus w als in het Nederlands Wafna = waf-naa
x kx, met een scherpe, hoge s sexies = sè-ksie-es
z (beginletter) dz

Zephyrus = dzee-fü-roes
nazaza = naa-dza-dzaa
Blanziflor = blan-dzie-floor