Het raadsel van Phebus

In de tekst van de partituur van de Carmina Burana is iets merkwaardigs aan de hand. In het eerste nummer van Hoofdstuk 1: Veris leta facies luidt de derde regel: in vestitu vario Phebus principatur. In andere versies van de tekst staat Flora i.p.v. Phebus. Hoe zit dat? UPDATE 7-11-2011

Bij het repeteren voor de scratch-uitvoering van de Carmina Burana op 10 oktober 2009 in Bennekom kwam men erachter dat de tekst in de door de koorzangers aangeschafte partituur afweek van de versie die de dirigent had. Wat bleek? In nummer 3: Veris leta facies zong het koor Phebus principatur. Volgens de dirigent was het Flora principatur. De dirigent besloot het dan maar op Phebus te houden en er verder geen tijd aan te verspillen; er moest immers nog heel wat gerepeteerd worden.

De webmaster van deze site - die ook meedeed aan de scratch - kent inmiddels grote stukken tekst uit de Carmina Burana uit zijn hoofd en was er zeker van dat het Flora moest zijn. Ook in de tekst op deze website staat al jaren Flora.

Thuisgekomen nog maar eens de teksten erop nageslagen. De editie waarin Phebus staat in plaats van Flora is de uitgave van Schott Musik International GmbH & Co. KG, Mainz van 1937, renewed 1965. De nadere aanduiding is ED 4920-02 met als toevoeging: ISMN M-001-05658-8. Het betreft de partituur voor de bassen en tenoren (Männerstimmen).
De webmaster beschikt ook over een fotokopie van dezelfde uitgave, maar daarop ontbreekt de toevoeging: ISMN M-001-05658-8. In deze uitgave staat in de tekst wel degelijk Flora!

Het wordt nóg raadselachtiger als je goed kijkt naar de letters van het woordje Phebus in de tekst; deze letters zijn namelijk een beetje schraal, een beetje "uitgebeten". In de versie waar Flora staat is dat niet het geval. het lijkt erop dat het woord Flora is weggepoetst en is vervangen door Phebus...

De tekst in Veris leta facies in editie ED 4920-02 met toevoeging: ISMN M-001-05658-8: Phebus

 De tekst in Veris leta facies in editie ED 4920-02 met toevoeging: ISMN M-001-05658-8: Phebus

 

De tekst in Veris leta facies in editie ED 4920-02 zonder toevoeging ISMN M-001-05658-8: Flora

De tekst in Veris leta facies in editie ED 4920-02 zonder toevoeging ISMN M-001-05658-8: Flora

 

Lees hier de tekst van Veris leta facies

Bij uitgever Schott maar even om opheldering gevraagd. De officiële reactie d.d. 12 oktober 2009 luidt:

"Er is inderdaad een verschil tussen de edities en we krijgen er veel vragen over. Onze oudere edities noemen de naam "Flora", maar wij corrigeerden dat in "Phebus", omdat een brief/manuscript van Carl Orff (dat niet eerder bekend was) hier "Phebus" vermeldt. Misschien waren de oudere edities in uw bezit nog niet gecorrigeerd, maar "Phebus" is correct."

Ook het Orff-Zentrum München - Staatsinstitut für Forschung und Dokumentation - geeft desgevraagd uitleg:

"In de brontekst van Carl Orff (Johann Andreas Schmeller: Carmina Burana. Lateinische und deutsche Lieder und Gedichte einer Handschrift des XIII. Jahrhunderts aus Benediktbeuern auf der K. Bibliothek zu München, Breslau 4. Auflage 1904), alsmede in Carl Orff’s manuscript van de Carmina Burana (1936) en in de blauwdruk van het manuscript van een kopiist (1937) staan de woorden: 'in vestito vario Phebus principatur'.
Voor het eerst kom je de tekst 'in vestito vario Flora principatur' tegen in in de eerste gedrukte versie van de partituur (1952). 'Flora' is ook het woord in het tekstboek van de Carmina Burana met de tekst en een vertaling van Wolfgang Schadewaldt (1953) en in de later gedrukte versies van de partituur (1965)."

"Naar mijn mening" - zo gaat de wetenschappelijk medewerkster van het instituut verder - "veranderde Carl Orff waarschijnlijk het woord, zich baserend op het contact en de uitwisseling van ideeën met de filoloog Wolfgang Schadewaldt, omdat hij altijd geïnteresseerd was in de resultaten van wetenschappelijk onderzoek."

Flora is dus niet juist; het moet Phebus zijn.

UPDATE 7-11-2011

Carminaburanalive.nl ontving een reactie op bovenstaande van dr. J.Abbenes, docent klassieke talen, met de volgende inhoud:

Uw discussie over de tekst van "veris leta facies" mist helaas de essentie. De lezing "Phebus" is grammaticaal onjuist, gezien het betrekkelijk voornaamwoord "que" in regel 4. Dit betrekkelijk voornaamwoord is vrouwelijk, en moet dus terugslaan op Flora. Ook inhoudelijk is het beter als couplet 1 de Bloemgodin viert, en couplet 2 de Zonnegod. Orff heeft er dus goed aan gedaan de foutieve tekst in de handschriften te corrigeren: "Flora principatur" is de enige juiste tekst.

Gezien de context heeft Abbenes zeker een punt.

Dit artikel werd voor het eerst gepubliceerd op 11oktober 2009.

Wilt u ook reageren? Vul het contactformulier in.